كرده و يا آنكه پس از پيامبر اكرم ( ص ) تشريع كلّى احكام دين را به آنان سپرده است . « 1 » 3 . غلوّ در فضائل : آن است كه در نسبت دادن فضائل و صفات غير مخصوص به خداوند ، دربارهء ائمه ( ع ) غلوّ نماييم ؛ مانند اينكه معجزات فراوانى به ايشان نسبت داده و يا آنكه آنان را داراى علوم فراوانى كه عادتا براى بشر غيرممكن است ، بدانيم و يا آنكه آنها را در همهء صفات و فضائل اعمّ از ذاتى و اكتسابى در نقطهء اوج بدانيم . البتّه ناگفته پيدا است كه صدق عنوان غلوّ بر اين بخش تنها در صورتى است كه نتوان با مبانى كلامى و روايى ، صفات و ويژگىهاى ذكر شده را براى ائمه ( ع ) به اثبات رسانيد و از اينجا است كه اين نوع غلوّ در طول تاريخ تشيع معركهء آرا شده است . نمونهء واضح آن را مىتوانيم در مسئلهء سهو النبى ( ص ) و الائمة مشاهده نماييم . « 2 » همچنين نوع برخورد با احاديث قولوا فينا ما شئتم يا قولوا فى فضلنا ما شئتم « 3 » از جهت سند و محتوا مىتواند در مصداق‌يابى براى اين نوع غلوّ بسيار مؤثر باشد . « 4 » تاريخچه غلوّ از دورهء حكومت حضرت على ( ع ) در كوفه ( 35 - 40 ه . ق ) روايات و گزارش‌هاى متعددّى در مورد غلوّ دربارهء آن حضرت ( ع ) رسيده است كه نياز به بررسى دارد . اين روايات و گزارش‌ها را مىتوان در سه بخش مورد توجه قرار داد : عبد اللّه بن سبا عبد اللّه بن سبا شخصيتى جنجالى است كه كتب تاريخى و نيز كتب فرقه‌شناسى نقشى عظيم

--> ( 1 ) . براى آگاهى بيشتر از هر دو نوع اين غلوّ ، يعنى تكوين و تشريع و حكم فقهى آن مراجعه شود به : التنقيح ، ج 2 ، ص 73 و 74 . ( 2 ) . براى آگاهى از گوشه‌اى از ديدگاه‌هاى بزرگان شيعه در اين مسئله مراجعه شود به : بحار الانوار ، ج 17 ، ص 97 - 129 و نيز ج 25 ، ص 350 و 351 . ( 3 ) . بحار الانوار ، ج 25 ، ص 270 ، 274 ، 279 و 283 . به‌عنوان مثال : قال على ( ع ) : اياكم و الغلوّ فينا ، انا عبيد مربوبون و قولوا فى فضلنا ماشئتم . ( ص 270 ، حديث 15 ) و يا قال الصادق ( ع ) : . . . اجعلونا مخلوقين و قولوا فينا ماشئتم . ( ص 279 ، حديث 22 ) ( 4 ) . ر . ك : دانشنامهء امام على ( ع ) ، ج 3 ، ص 401 و 402 .